هيستروسالپينگوگرافي چيست؟

Hystrosalpingography

هيستروسالپينگوگرافي يا يوتروسالپينگوگرافي (HSG) روشي است كه با استفاده از پرتونگاري از رحم و لوله هاي رحمي زنان با استفاده از مواد كنتراست تصويربرداري انجام مي گيرد.

اين روش، روشي غيرتهاجمي است كه به پزشك در تشخيص و درمان كمك مي كند. تصويربرداري با X-Ray شامل تشعشع به قسمتي از بدن مي باشد كه در آن براي تهيه تصاوير داخلي بدن از دز (مقدار) كمي از پرتوهاي يونيزان استفاده مي شوداست.

زماني كه رحم و لوله هاي رحمي با مواد كنتراست محلول در آب پر شدند، راديولوژيست قادر به مشاهده و تشخيص آناتومي و عملكرد آنها خواهد شد.

موارد استفاده از اين آزمون چيست؟

HSG عمدتا به منظور آزمودن زناني كه در باردارشدن مشكل دارند استفاده مي شود و به راديولوژيست اين امكان را مي دهد تا شكل و ساختار رحم، بازبودن لوله هاي رحمي و هر جاي زخمي (Scar) را در داخل حفره پريتوئن (صفاقي) را ارزيابي كند.

اين روش به منظور تشخيص سقط غيرعمدي جنين كه به علت آبنرمالي هاي مادرزادي رحم است مي تواند مورد استفاده قرار گيرد و وجود و شدت اني آبنرمالي ها را كه شامل تومورها، چسبندگي ها و فيبروز رحمي است را تعيين كنند.

همچنين از HSG به منظور ارزيابي بازبودن لوله هاي رحمي و كنترل اثرات جراحي لوله هاي رحمي استفاده مي شود. از اثرات جراحي لوله هاي رحمي مي توان به موارد زير اشاره كرد:

• انسداد لوله هاي رحمي به علت زخم يا عفونت
• بستن لوله هاي رحمي
• بسته شدن لوله هاي رحمي در جريان استريليزاسيون
• دوباره باز كردن لوله هاي رحمي به دنبال استريليزاسيون يا بيماريهاي انسدادي

من چگونه خود را براي اين آزمون آماده سازم؟

اين آزمون در بهترين شرايط يك هفته پس از قاعدگي ولي پيش از تخمك گذاري انجام مي گيرد تا مطمئن شويم كه شما در طول آزمون باردار نبوده ايد.

اگر شما به بيماري عفونت مزمن مثانه يا بيماري هاي مقاربتي در زمان آزمون كه درمان نشده است مبتلا هستيد بايد به پزشك يا تكنسين خود اطلاع دهيد.

شب قبل از آزمون، ممكن است از شما خواسته شود تا از لازيکس به منظور خالي كردن روده هاي كوچك تان استفاده كنيد تا رحم و ساختمانهاي اطراف آن به وضوح ديده شوند.

ممكن است پيش از آزمون از داروي مسكني براي راحتي شما در حين آزمون داده شود. بعضي از راديولوژيست ها پيش از آزمون يا بعد از آن داروي ضد عفونت را براي شما تجويز مي كنند.

شما بايد قبل از آزمون پزشك خود را در مورد داروهايي كه استفاده مي كنيد يا در مورد موادي كه به آنها حساسيت داريد به خصوص مواد كنتراست، مطلع سازيد. همچنين پزشك خود را از بيماري هاي اخير خود باخبر سازيد.

ممكن است از شما خواسته شود تا قسمتي يا همه لباسهاي خود را در بياوريد و لباس مخصوصي را بپوشيد. همچنين ممكن است از شما خواسته شود تا جواهرات و عينك خوديا هر موردي كه فلزي باشد را از تن خارج كنيد.

در صورت احتمال وجود بارداري پزشك يا تكنسين خود را آگاه كنيد. بسياري از آزمون هاي راديولوژي در طول دوره بارداري به علت وجود جنين انجام نمي گيرند.  

اين آزمون چگونه انجام مي شود؟

پرتوهاي ايكس فرمي از تشعشع هستند مثل نور يا امواج راديويي. پرتوهاي ايكس از بيشتر مواد مثل بدن عبور مي كند. هنگامي كه اين پرتو با دقت بسيار در قسمتي از بدن كه مورد آزمايش است قرار داده مي شود، ماشين پرتوي ايكس تشعشع كمي را توليد مي كند كه از ميان بدن عبور كرده و بر روي فيلم ثبت مي شود.

كمي قبل تصاوير به شكل يك عكس نگاتيو ذخيره مي شوند. امروزه، بيشتر تصاوير به صورت فايل ديجيتال هستند كه به طور الكترونيكي ذخيره مي شوند. اين تصـاوير به راحتي در دسترس بوده و بعضي وقتها با تصاوير X-Ray  قبلي براي تشخيص و كنترل بيماري مورد مقايسه قرار مي گيرد.

اين آزمون چگونه اجرا مي شود؟

اين آزمون معمولا براي بيماران سرپايي انجام مي شود.

بيمار بر روي كمرش روي تخت راديولوژي دراز كشيده، زانوهايش را خم كرده و يا پاهايش را بر روي وسيله اي قرار خواهد داد. يك وسيله به نام اسپكولوم داخل واژن قرار خواهد گرفت، گردن رحم يا سرويكس تميز شده، سپس كاتتري به داخل گردن رحم (سرويكس) قرار داده مي شود. اسپكولوم برداشته شده و بيمار با دقت زير دستگاه پرتونگاري قرار خواهد گرفت. سپس مواد كنتراست از طريق كاتتر داخل حفره رحمي، لوله هاي رحمي و حفره صفاقي وارد شده و تصاوير گرفته خواهد شد.

در بعضي موارد، اگر به آبنرمالي خاصي برخورد شود، از بيمار تقاضا مي شود تا استراحت كرده و به مدت 30دقيقه صبر كند و بعد از آن تصوير تاخيري گرفته خواهد شد. تصاوير تاخيري مي تواند راهنمايي براي يافتن وضعيت بيمار مي باشد زيرا تصاوير با كنتراست چنين موقعيتي را ايجاد نمي كنند.

در بعضي موارد، تصيويري در روز بعد گرفته خواهد شد تا از نبود جاي زخم در اطراف تخمدان اطمينان حاصل شود.

زماني كه آزمون پايان يابد، كاتتر بيرون آورده مي شود و بيمار مي تواند بنشيند.

در زمان اتمام آزمون از شما تقاضا مي شود تا زماني كه راديولوژيست تعيين كند كه تمام تصاوير ضروري گرفته شده است يا نه.

اين آزمون در طول مدت 30 دقيقه كامل مي شود.

من در طول اين آزمون چه چيزي احساس خواهم كرد؟

بيمار در اين آزمون درد كمي را تحمل خواهد كرد. ناراحتي و انقباض كمي در هنگام وارد كردن كاتتر و تزريق مواد كنتراست احساس مي شود. ولي اين احساس خيلي زود پايان مي يابد. همچنين ممكن است سوزش كمي در پريتوئن، درد كمي در پائين شكم احساس كنيد ولي اين مورد سريعا برطرف خواهد شد. ديدن لكه در بسياري از خانم ها تا چند روز بعد از انجام اين آزمون طبيعي و نرمال است.

 فوايد و مضرات اين آزمون چيست؟

فوايد:

• HSG آزموني است كه به ميزان مختصري تهاجمي بوده و عوارض جانبي كمي دارد.
• HSG آزمون كوتاهي است كه مي تواند اطلاعات بسيار ارزشمندي را از آبنرمالي هاي متنوعي كه باعث نازايي يا مشكلات ناتواني حمل جنين مي شود را به پزشك بدهد.
• اغلب HSG لوله هاي رحمي را كه مسدود شده اند باز كرده و بعد از آن بيمار مي تواند باردار شود.
• هيچ تشعشعي در بدن بيمار بعد از آزمون باقي نمي ماند.
• X-Ray اغلب هيچ اثرجانبي را در حيطه تشخيصي ندارد.

مضرات:

• هميشه شانس كمي براي ابتلا به سرطان در پرتوگيري هاي شديد وجود دارد. هر چند فوايد اين آزمون بيشتر از مضرات آن است.
• دز تشعشعي موثر از اين آزمون در حدود 1mSv است كه تقريبا برابر دز ميانگين دريافتي از پرتوگيري پس زمينه اي در طول 4ماه مي باشد.