دکتر امید فرخزاد، استاد ایرانی دانشگاه «هاروارد»، با همکاری یکی از اساتید دانشگاه MIT آمریکا با ابداع نوعی نانوبمب ضد سرطانی هوشمند به روشی جدید برای درمان سرطان دست یافته که ضمن نابودی موثر و هدفمند سلولهای سرطانی عوارض روشهای متداول شیمی درمانی را نیز در پی نخواهد داشت.
به گزارش خبرنگار «پژوهشی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در حال حاضر برای بسیاری از بیماران سرطانی استفاده از شیمی درمانی، حکم شمشیر دو لبه را دارد و در کنار نتایج امیدوارکننده این راه درمانی، عوارض جانبی منفی آن نگرانکننده است زیرا این شیوه درمانی که سلولهای سرطانی را به صورت انتخابی نابود نمیکند به سلولهای سالم بدن هم لطمه وارد میکند.
اکنون امید فرخ زاد پژوهشگر ایرانی دانشگاه «هاروارد» و همکارانش کرههای دارویی بسیار ریزی در مقیاس نانو طراحی کردهاند که قادرند سلولهای سرطانی را از سلولهای سالم تشخیص داده و به نحوی اختصاصی تنها سلولهای آسیبدیده را نابود کنند.
اگر چه ایده استفاده از نانو فنآوری و سیستمهای رهایش دارو در درمان سرطان در چند سال اخیر همواره مورد توجه دانشگران و گروههای تحقیقاتی مختلف قرار گرفته و نمونههای معدودی از آنها نیز به مرحله بالینی رسیده است، اما با توجه به اهمیت و کارایی بسیار خوب این طرح و نتایج آن در نمونههای حیوانی تحقیقات دکتر فرخزاد و پرفسور لنگر که اولین بار سال گذشته در میتینگ سرطان اروپا و سمپوزیوم نانوتکنولوژی و سرطان کنفرانس سرطان آمریکا ارائه شده به شدت مورد توجه مجامع علمی و رسانههای خبری آمریکا و اروپا قرار گرفته و امیدهای زیادی را در کاربرد این تکنیک پیچیده در عرصه درمان در آیندهای نه چندان دور ایجاد کرده است.
دکتر فرخزاد، استاد ایرانی دانشگاه «هاروارد» که با همکاری استاد سابقش «پرفسور رابرت لنگر» در دانشگاه MIT (موسسه فنآوری ماساچوست) این تحقیقات را رهبری میکنند، در گفتوگویی تلفنی با خبرنگار «پژوهشی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) با اشاره به این که این طرح در حال حاضر در زمینه درمان سرطان پروستات دنبال میشود، تاکید کرد: روش انتقال ترکیبات دارویی از طریق نانو ذرات که در این طرح با موفقیت در موشها آزمایش شده میتواند علاوه بر درمان سرطان پروستات در درمان مبتلایان به سایر انواع سرطانها و حتی در سایر بیماریها از جمله امراض قلبی (برای باز کردن محلهای مسدود شده رگها) به نحوه موثری استفاده شود.
وی خاطر نشان کرد: در این روش برای انتقال دارو به سلولهای سرطانی از کرههایی به ابعاد حدود 150 نانومتر ــ که حدود 500 تای آنها قطری در حدود عرض یک تار مو دارند ــ استفاده میشود.
این ریزکرهها که ساختاری شبیه توپ فوتبال دارند با کنار هم قرار دادن چندین مولکول مختلف به وسیله یک پایه پلیمری ایجاد شدهاند که هر یک از این مولکولها وظیفه خاصی بر عهده دارند.
دکتر فرخزاد تصریح کرد: از جمله مولکولهای به کار رفته در ساختار این ریز کرهها مولکول RNA است که میتواند پروتئین سلولهای سرطانی را جهت اتصال ریزکره به آنها شناسایی کند؛ به این ترتیب ریز کرههای حاوی دارو تنها به سلولهای سرطانی متصل میشوند.
وی خاطر نشان کرد: عملکرد اختصاصی و هوشمندانه ریز کرهها باعث میشود سلولهای سالم در معرض دارو قرار نگیرند و در نتیجه عوارض شیمی درمانی در این روش وجود ندارد.
دکتر فرخزاد در عین حال تصریح کرد که مزیت این روش صرفا حذف عوارض شیمی درمانی نیست بلکه آزمایشهای انجام شده روی مدلهای حیوانی نشان میدهد که این روش که طی آن دارو به صورت کاملا هدفمند و طی چند هفته آزاد میشود میتواند به نحو کاملا موثری سرطان را نابود کند.
استاد ایرانی دانشگاه «هاروارد» در ادامه درباره روند اجرای این طرح و نتایج حاصل که مورد توجه مجامع پزشکی قرار گرفته به خبرنگار ایسنا گفت: نانو کرههای ساخته شده در این تحقیق به موشهای آزمایشگاهی تزریق و تاثیرات آن طی 110 روز بررسی شده است. در این آزمایش هفت موش بیمار شرکت داشتند که در پایان دوره، سرطان در پنج موش کاملا برطرف شد، میزان بیماری در یک موش به نحو چشمگیری کاهش یافت و موش دیگر هم با این که هنوز سرطان داشت ولی شدت بیماری در آن در مقایسه با موشهایی که با روشهای معمول تحت درمان قرار گرفته بودند به مراتب کمتر بود.
دکتر فرخزاد در پاسخ به این سؤال که آیا ترکیبات مورد استفاده در ساخت ریزکرهها از لحاظ اثرات سوء احتمالی بررسی شدهاند یا نه به ایسنا، گفت: از آنجا که هدف ما ساخت نانو ترکیبی بود که در کوتاهترین زمان ممکن به مرحله انسانی برسد، حتیالامکان از موادی استفاده کردیم که قبلا در پزشکی به کار رفته و از سلامت آنها مطمئن بودیم مثلا پلیمری که به عنوان نگهدارنده به کار رفته پیش از این در ساخت نخ بخیه استفاده شده و هیچ گونه عوارضی در بدن بیماران نداشته است.
وی خاطر نشان کرد: به زودی مرحله آزمایش این تکنیک در حیوانات بزرگتر (میمون و سگ) را آغاز میکنیم و امیدواریم بتوانیم طی 18 تا 24 ماه آینده آنها را بر روی انسان آزمایش کنیم.
استاد ایرانی دانشگاه «هاروارد» در پاسخ به خبرنگار ایسنا که نظر وی را درباره زمان پیشبینی شده برای تکمیل آزمایشها و کاربرد علمی این تکنیک در بیماران پرسیده بود، اظهار داشت: تصور میکنم طی سه، چهار سال آینده یا نهایتا تا هشت سال دیگر این تکنیک به مرحله کاربرد برسد و به عنوان یک پزشک امیدوارم بتوانیم فرایند ساخت این نانو کرهها را که در حال حاضر مستلزم فن آوری بسیار پیچیده است به نحوی تسهیل کنیم که استفاده از آن از لحاظ هزینه و امکانات مورد نیاز برای تمام بیماران در جای جای جهان امکان پذیر باشد.
این دانشگر جوان ایرانی که از 14 سالگی به آمریکا مهاجرت کرده است در پایان با اشاره به علاقه عمیق خود به زادگاهش و تمایل به سفر به ایران خاطر نشان کرد: بسیار خوشحال میشوم که بتوانم با همکاران خود در ایران ارتباط داشته و در زمینه مبادله دانستهها و تجارب علمی با آنها همکاری داشته باشم
