از مصرف داروهای حاوی استامینوفن بدون توصیه پزشک خودداری کنید.
دکتر طلوع کسرایی، داروساز و کارشناس امور دارو واحد اطلاعرسانی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز، در گفتوگو با خبرنگار «بهداشت و درمان» خبرگزاری دانشجویان ایران
- منطقه خوزستان - با بیان این که استامینوفن در بدن آنزیمی را که باعث ایجاد درد میشود ( آنزیم سیلکواکسیژناز ١و II) مهار میکند، اظهار کرد: « اثر ضد تب استامینوفن بوسیله تاثیر مستقیم بر مرکز تنظیم حرارت در قسمت مخصوصی از مغز ظاهر میشود.»
وی یادآور شد: « این دارو معمولا به صورت خوراکی تجویز میشود و جذب آن به سرعت تخلیه معده بستگی دارد و معمولا در عرض ٣٠ تا ٦٠ دقیقه مقدار آن در خون به حداکثر میرسد.»
کسرایی افزود: « این دارو توسط آنزیمهای کبدی متابولیزه و دفع میشود، نیمه عمر این دارو دو تا سه ساعت و عملکرد کلیوی بر روی آن تقریبا بیاثر است. در مقادیر سمی و یا در صورت وجود بیماری کبدی ممکن است نیمه عمر این دارو افزایش یابد و به ٢ برابر یا بیشتر هم برسد.»
وی با اشاره به این که نیمه عمر یک دارو مدت زمانی است که طول میکشد تا مقدار داروی موجود در بدن به نصف کاهش یابد، متذکر شد: « در مواردی که حساسیت به آسپرین وجود دارد و شدت درد خفیف است میتوان از استامینوفن استفاده کرد.»
این داروساز خاطرنشان کرد: « در بیماران هموفیلی و یا در بیمارانی که سابقه زخم معده دارند و در مبتلایان به برونکواسپاسم (اسپاسم و گرفتگی نایژه) که با مصرف آسپرین وضعیت آنان تشدید میشود، مصرف استامینوفن ترجیح داده میشود.»
وی با اشاره به نقش درمانی این دارو همراه با داروی پروبنسید در درمان نقرس افزود:« مصرف استامینوفن در اطفال مبتلا به عفونتهای ویروسی مانند آبلهمرغان، نسبت به آسپرین ترجیح داده میشود.»
کسرایی اضافه کرد: « با تجویز ٣٢٥ تا ٥٠٠ میلیگرم ( چهار بار در روز) استامینوفن میتوان درد حاد و تب را درمان کرد (در کودکان مقادیر کمتری نیاز است).»
وی با بیان این که عوارض جانبی استامینوفن در مقادیر درمانی، افزایش خفیفی در آنزیمهای کبدی ( که معمولا بدون ظهور زردی است) دارد و با قطع دارو برگشتپذیر است، یادآور شد: « در مصرف استامینوفن با مقادیر زیاد، گیجی، حالت تحریک و عدم آگاهی از زمان و مکان مشاهده میشود و مصرف مقادیر بسیار زیاد آن سبب مرگ در اثر آسیب کبدی میشود.»
کسرایی خاطرنشان کرد: « علائم زودرس آسیب کبدی شامل تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکم است و در مصرف این دارو بر خلاف آسپرین، خونریزی گوارش گزارش نشده است، در بیماران مبتلا به ناراحتی کبدی مصرف استامینوفن باید با احتیاط صورت بگیرد.»
وی متذکر شد: « استامینوفن یکی از شایعترین داروها در خودکشی یا مسمومیت اتفاقی( به تنهایی یا همراه با سایر داروها) است و در مسمومیت با استامینوفن بیمار ابتدا بدون علامت بوده و یا دچار علائم خفیف گوارشی مثل تهوع، استفراغ است.»
کسرایی یادآور شد: « پس از ٢٤ تا ٢٦ ساعت علایم آسیب کبدی که شامل افزایش آنزیمهای کبدی است بروز کرده و در موارد شدید نارسایی بسیار شدید کبدی روی میدهد که منجر به مرگ میشود و نارسایی کلیوی نیز ممکن است روی دهد.»
وی افزود: « پادزهر مسمومیت با استامینوفن، استیل سیستئین است که باید حتیالامکان در هشت تا ١٠ ساعت نخست مسمومیت با استامینوفن تجویز و مصرف شود.»
کسرائی با اشاره به اینکه این دارو با داروهایی مثل وارفارین و سولفین پیرازون تداخل دارویی دارد متذکر شد: « استامینوفن با باوارفارین تداخل دارویی داشته و اثر این تداخل خطر خونریزی با وارفارین را افزایش میدهد و بیمارانی که وارفارین و سایر داروهای ضد انعقادی از دسته کومارینها را مصرف میکنند باید مصرف استامینوفن را محدود کنند.»
وی خاطرنشان کرد: « مصرف استامینوفن در بیمارانی که سولفین پیرازون مصرف میکنند خطر سمیت کبدی ناشی از استامینوفن را افزایش میدهد.»
کسرایی تصریح کرد: « تجویز همزمان و طولانی مدت باربیتوراتها، کاربامازپین، فنیتوئین و ریفامپین ممکن است احتمال سمیت مزمن کبدی را افزایش دهد. مصرف طولانی مدت و بیش از حد الکل همراه با استامینوفن خطر سمیت کبدی را بدنبال دارد.»
کسرایی یادآور شد: « استامینوفن را میتوان با معده خالی و نیز همراه با غذا تجویز نمود و مصرف همزمان این دارو با غذاهای غنی از کربوهیدات ( مثل نان و برنج و ...) سرعت جذب دارو را به طور چشمگیری به تعویق می اندازد.»
وی تصریح کرد: « این دارو باید در ظروف مقاوم به نور و در دمای اتاق ترجیحا بین ١٥ تا ٣٠ درجهسانتیگراد نگهداری شود مگر این که دستور دیگری داده شده باشد.»
کسرایی خاطرنشان کرد: « از مصرف سایر داروهای حاوی استامینوفن بدون توصیه پزشک همراه با این دارو، خودداری شود و این دارو نباید بدون دستور پزشک برای تبپایدار، طولانیتر از سه روز و برای تب بالاتر از ٥/٣٩ درجه سانتیگراد مصرف شود. همچنین نباید در ٢٤ ساعت بیشتر از پنج بار به کودکان داده شود (مگر اینکه توسط پزشک تجویز شود). مصرف مقادیر زیاد و طولانی مدت استامینوفن میتواند منجر به آسیب کبد و سایر اثرات سمی گردد.»
کسرایی در رابطه با مصرف استامینوفن در دوران بارداری اظهار کرد: « مطالعات بر روی حیوانات حاکی از عارضه جانبی این دارو در دوران بارداری بر روی جنین است ولی مطالعات کافی در زنان باردار انجام نشده است.»
وی متذکر شد: « موارد منع استامینوفن شامل حساسیت مفرط به استامینوفن یا فناسنین، کودکان زیر سه سال
( مگر اینکه توسط پزشک دستور داده شود) و تجویز مکرر در بیماران مبتلا به آنمی یا بیماری کبدی است.»
کسرایی با اشاره به این که مصرف این دارو در دوران حاملگی یا در مادران شیرده ثابت نشده، خاطرنشان کرد: « اشکال دارویی استامینوفن در بازار دارویی ایران به صورت قرص جویدنی (٨٠mg)، قرص ٣٢٥mg، محلول خوراکی ١٢٥mg/٥ml، قطره خوارکی ١٠٠mg/ml، شیاف کودکان ١٢٥mg و شیاف بزرگسالان ٣٢٥mg است.»
