یک گروه از زیستشناسان با بررسی نحوه تقسیم سلولهای بدن در تراز مولکولی به نکات تازهای در خصوص مکانیزم تقسیم سلولها برخورد کردهاند که تاکنون برای دانشمندان ناشناخته بوده است.
وجه مشترک چپ دست بودن و راست دست بودن، اسکیزوفرنی و نبود تقارن اعضا درونی بدن در نحوه توزیع کروموزومها در سلولهای درون بدن است.
براساس آنچه که دانشمندان تاکنون در این زمینه دریافتهاند و در کتابهای درسی تحریر کردهاند کروموزومها قبل از تقسیم سلولی نسخه مکرری از خود تولید میکنند.
این دو نسخه همانند را "کروماتید" مینامند. این دو نسخه همانند زمانی که سلول شروع به تقسیم شدن میکند در دو راستای مختلف کشیده و از هم جدا میشوند به گونهای که دو سلول دختر که از تقسیم سلول مادر بوجود میآیند واجد ترکیبی رندوم و تصادفی از کروموزومهای تازه تولید شده و کروموزومهای قدیمی هستند که برای تولید آنها به کار رفته است.
اما اکنون دو محقق به نامهای "آتاناسیوس آرماکولاس" و "آمار کلار" از موسسه ملی مطالعات سرطان در شهر فردریک در ایالت مریلند با این مدل قدیمی به مخالفت برخاستهاند و با آزمایشهایی بر روی سلولهای موشها نشان دادهاند که نحوه توزیع لااقل یکی از کروموزمها، یعنی کروموزوم شماره هفت غیر تصادفی است.
این دو محقق به این نکته پیبردهاند که آن دسته از سلولهای رویانی که قرار است به قلب و پانکراس تبدیل شوند دارای شمار مشترکی از نمونههای تصادفی کروموزومهای قدیم و جدید هستند اما در آن دسته از سلولهایی که قرار است به روده و کبد تبدیل شوند توزیع این کروموزمها تصادفی و رندوم نیست.
سلولهای اخیر از ناحیه موسوم به "اندودرم " endodermیعنی لایه درونی رویان که بعدا تبدیل به دستگاه گوارش و سلسله اعصاب میشود و نیز ناحیه "اکتو درم" ectodermیا ناحیه برون پوستی که به سلولهای عصبی تبدیل میشوند سرچشمه میگیرند.
تحقیق جدید که در نشریه ساینس به چاپ رسیده نتایج متعددی در بردارد.
به عنوان نمونه هرچند سلولهای دختر که از تقسیم سلول مادر حاصل میشوند از نظر ژنتیکی یکسان باقی خواهند ماند اما بتدریج تفاوتهایی در ساختار مولکول دی.ان.آ آنها ظاهر میشود و این تفاوتها بر نحوه ظاهر شدن اثر ژنهایی که در این مولکولها جای دارند تاثیر میگذارد.
به گفته کلار به ظاهر چنین به نظر میرسد که یافته تازه امر پیش پا افتادهای است در حالیکه نتایج حاصل از آن میتواند دامنهدار باشد.
در گذشته پدیدهای مشابه این امر در سلولهای مخمرها مشاهده شده بود.
سلولهای دختر در مخمرها که دارای کروموزومهای یکسان هستند میتوانند در مسیرهای تکاملی متفاوت به پیش بروند و این امر بستگی به آن دارد که این سلولها کدام رشته از دی ان آ را به ارث بردهاند.
نظیر همین امر میتواند در انسان اتفاق بیفتد. تاکنون چنین تصور میشد که تنها ژنها هستند که نحوه رشد رویان را کنترل میکنند. اما اگر کروموزمها به شکل غیر تصادفی توزیع شوند در آن صورت میتوانند مکانیزمی برای رشد بعدی همه سلولها بوجود آورند.
این مکانیزم کاری میکند که اعضای بدن به شکل غیر متقارن در بخشهای مختلف بدن جای گیرند. به عنوان مثال قلب انسان در سمت چپ قرار میگیرد و کبد در سمت راست. این عدم تقارن در همان مراحل اولیه شکلگیری رویان تحقق پیدا میکند.
به اعتقاد کلار فرایندی مشابه آنچه توضیح داده شد میتواند عامل بروز تفاوت بین دو نیمکره راست و چپ مغز باشد. این نوع تفاوتهای ساختاری در زمره عواملی هستند که موجب روان پریشی و بیماریهای روانی در افراد میشوند.
بخش بزرگی از کروموزوم شماره هفت در موشها و کروموزوم شماره ۱۱در انسانها با یکدیگر شباهت دارد. این دو کروموزوم مسوول رشد اعضای بدن هستند. در انسان این نکته دانسته است که کروموزوم شماره ۱۱نحوه تقسیم بخشهای مختلف مغز brain lateralityرا تعیین میکند.
اگر این کروموزوم به صورت غیرتصادفی تقسیم بندیهای خود را انجام دهد، همانطور که کروموزوم شماره هفت در موشها چنین عمل میکند، آنگاه میتوان برخی تفاوتهای مربوط به قرارگیری بخشهای مختلف مغز را توضیح داد.
به گفته فیلیپ کارپوویتز متخصص ژنتیک از دانشگاه تورنتو اگر عدم تقارن در به ارث بردن مولکول دی ان آ، چنانکه تحقیق اخیر نشان میدهد، برقرار باشد، آنگاه این امر تفسیر و تبیین بدیلی برای تقسیمهای سلولی از انواع مختلف ارایه میدهد.
به اعتقاد این محقق پژوهش اخیر صرفا این نکته را نشان داده که در به ارث بردن کروموزومها تفاوتهایی به چشم میخورد اما در این خصوص که این تفاوتها چه آثاری به بار میآورند هنوز تحقیق مستقلی به انجام نرسیده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی
